Blog

Madende Sözlü Çevirmenlik


Madende Sözlü Çevirmenlik
MADENDE ÇEVİRİNİN DÜŞÜNDÜRDÜKLERİ
Madende çeviri yaparken, her saniye dikkatli olmak gerekiyor. Bir yandan bu zor ortamda teknik çeviri yaparken, bir yandan da dikkat edilmesi gereken konularla ilgili notlar aldım. Bu tecrübeden sevgili tercümanların ve mesleğe yeni başlayacak olan tercüman adaylarının faydalanması için aldığım notları paylaşmak istedim. 
İyi okumalar… 
İŞ GÜVENLİĞİ KIYAFETİ VE EKİPMANI
Öncelikle iş güvenliği nedeniyle koruyucu kıyafet ve ekipman dağıtılıyor. Bunları giyince ve takınca, her ne kadar korunma sağlansa da, tercümanın hareket kabiliyeti ve en önemli meziyetleri olan konuşma ve duyma yetileri kısıtlanıyor. 
Madenlerde, büyük çaplı iş makineleri, elekler, kırıcılar, taşıyıcı bantlar, motor ve tahrik sistemleri, havalandırma veya üfleme fanları vs. bulunur. Bunlar, yüksek sesle çalışan makinelerdir. Ortamda çalışanların makine gürültüsünü duymaması ve buna bağlı olarak gelişebilen kalıcı işitme bozukluklarını engellemek amacıyla kulak tıkacı kullanırlar. Ancak, kulak tıkacı tercüman tarafından kullanıldığında, yabancı konukların soruları veya ev sahibinin yaptığı açıklamalar duyulmamaktadır. Dolayısıyla, tercüman mesleğini yapmak adına, bu gürültüye maruz kalmak zorundadır. Aynı anda, yaklaşan bir aracı, iş makinesini veya makine kolunun da gelişini işitemeyeceğinden, ayrıca tehlikeye maruz kalmaktadır. 
Kafaya takılan baret, bir yandan kafayı alçak tavanlardan, sivri cisim ve engellerin çarpmasından ve yukarıdan damlayan asit gibi kimyasal maddelerden korurken, bir yandan gevşek veya eskiyse, sürekli kayarak ve düşerek, çeviri esnasında konsantrasyonu bozmaktadır. Baretler yeni değilse, yani daha önce başka biri tarafından kullanılmışsa, ciltte alerjiye neden olabilmektedir. Ayrıca, kafanın aşırı terlemesine yol açmaktadır.
İş ayakkabıları gerek sahadaki zeminde bulunan sıvı ve katı kimyasallara karşı, gerekse fiziksel engellere ve düz olmayan zeminlere karşı koruma sağladığı için, uygun ve zaruri bir malzemedir. İş ayakkabıları, ağır olup, 8-10 saatlik ve 10 km yürüyüşle geçen ağır bir iş günü sonunda ayakları vurabilmekte, yine baret gibi eskiyse, ayaklarda aşırı terlemeye ve mantar hastalığına sebep olabilmektedir. Yara olan ayaklarla birkaç gün üst üste aynı maden sahasında tetkiklerde bulunmak ve tercümanlık yapmak gerekebileceğinden, iş ayakkabılarının rahatlığına ve hijyenine özen gösterilmelidir. Sorun varsa, mümkünse işverenden uygun ayakkabılar talep edilmelidir. 
Ağız ve burun maskesi, yine toz ve gazlardan korunmak için gereklidir, ancak konuşmayı ve nefes almayı son derece güçleştirmektedir. Aynı şekilde konukların veya katılımcıların ağızları maskeyle kapalıysa, bunları duymak, dudaklarını okumak ve nihayetinde çevirmek oldukça güçtür. 
Koruyucu gözlük de yine her ne kadar toz ve diğer partiküllerden korusa da, tercümanın işini güçleştirmektedir. Gözlüğün çerçevesinden ve camından dolayı zemin ve ortam tam olarak algılanamamakta, bu da düşme riskini beraberinde getirmektedir.  
İKLİM ŞARTLARI
Madenlerin ofis kısımlarında çalıştıktan sonra, sahaya çıkılır ve bir mahalle kadar büyük bir alan gezilir. Bu ziyaretler yazın sıcağında olabileceği gibi, kara kış döneminde de gerçekleşebilir. Özellikle arıza durumlarında müdahale için gidilmişse, çok olumsuz hava şartlarında yabancı konuğun yanında görev yapılması gerekebilir. Koruyucu kıyafetle 40-45 sıcakta çalışmak, aşırı terletebilir ve su kaybına neden olabilir (dehidrasyon). Böyle havalarda, zulada her zaman birkaç şişe su bulundurmak faydalıdır. Ayrıca, sıcaktan baş dönmesi ve bayılma hissi, makineler ve platformlar üzerinde gezerken büyük tehlike arz eder. Ani bir fenalaşma ve bunun sonucunda aşağı düşme, ciddi yaralanmalara ve hatta ölümlere sebep olabilir. Böyle ortamlarda çalışırken, hava şartlarına göre kendini güvenceye almak ve gerekli tedbirleri almak gerekir. Yine aynı şekilde sert kış ortamında da kayma, düşme ve aşırı üşüme (hipotermi) riski söz konusu olabilir. Böyle durumlarda, soğuktan titreyerek ve hastalanmak bahasına çalışmak yerine, işverene bilgi verilerek, fazladan sıcak tutacak kıyafet istenebilir. Üşüterek hasta olmak, kayıp, düşüp bir tarafını incitmek, burkmak, hatta bir kemiği kırmak, geçici veya kalıcı sakatlıklar doğurabileceğinden, önce sağlık ve en nihayetinde iş kaybına sebep olabilmektedir.        
KONUKLARIN DAĞILMASI VE KOORDİNASYON
Heyet şeklinde maden gezilerinde, yerli ve yabancı katılımcılar, gezi esnasında ilgi odakları ve mesleki eğilimleri doğrultusunda sahada dağılabilmektedir. Böyle bir durumda, yabancılar birbirinden ayrıldığında, çeviri yapılarak aktarılan bilgi, bir konuğa ulaşmışken, diğerine veya diğerlerine ulaşmamış olabilir. Bu da bilgi eksikliğine ve dolayısıyla sorunlara sebep olabilir. Bu yüzden, tercüman, bilgi alması gereken herkesin aynı seviyede bilgilendirildiğinden sorumludur. Gerekirse, iş günü sonunda, bir toparlama, özetleme ve hatta değerlendirme toplantısı yapılmalı, gün içinde aktarılan bilgiler herkesin duyabileceği şekilde ve ortamda tekrar ilgililere aktarılmalıdır. Bunun için, çeviri esnasında not alınmış olması, avantaj sağlar. Yabancı konuk, kendisinden beklenen sonucu veremezse veya gerekli müdahaleyi kendisine tam da bu konu tercüme edilmediği gerekçesiyle yapamazsa, bu başarısızlık gerek yabancı konuk, gerekse ev sahibi tarafından tercümanın eksikliği veya eksik tercümesi olarak yorumlanabilir, tabiri caizse, ihale tercümanın başına kalabilir. Önemli bir konu çevrilecekse, çeviriyi yapmadan, herkesi bir araya toplayarak, konuyu bir kerede aktarmak, yine tercümanın sorumluluğundadır. Çeviri yapıldıktan sonra grup yine dağılabilir, tetkiklerde bulunmaya devam edebilir. Tercüman, hızlı giden ekibi takip edebilmeli, çok arkada kalmamalıdır. Yine aynı şekilde en önden gitmemelidir. Ev sahibi veya kılavuz/mihmandar varsa, bu kişi heyeti nereye götürmek ve neyi göstermek istiyorsa, kendisi yakından takip edilmelidir. Bir yerde durulduğunda, tercüman konuşanları dinleyebileceği ve çeviriyi yapabileceği en uygun noktayı seçmeli, gerekirse kalabalıktan müsaade isteyerek kendini o noktada konumlandırmalıdır.   
TEKNİK TERİMLER, İKİ DİLDE EKİPMANIN ve PROSESİN ANLATILMASI
Maden sahalarında (çıkarılan yer altı ve yer üstü tesisler) ve maden işletmelerinde (malzemenin işlendiği yer) birçok işlem ve işleme (proses) aşamaları bulunur.  Bütün bu proseslerin gerek kaynak dilde, gerekse hedef dilde tam birkaç çeşit karşılıkları bulunmaktadır. Hatta bu terminoloji, madenin cinsi (demir, bakır, çinko, mermer gibi doğal taş ve elmas, zümrüt gibi değerli taş, altın, kömür tipleri ve diğer mineraller), madenin çıkarıldığı yer, makineleri veya prosesleri icat veya imal eden kişiler veya ülkeler, terimleri kullanan kişinin eğitim seviyesi ve meslek geçmişi gibi faktörlere göre değişkenlik gösterebilmektedir. Bu terimce, mümkünse işverenden talep edilmeli, alınamıyorsa, bu konuda kaynak ve hedef dilde makaleler okunmalı, hazırlık yapılmalıdır. Her madenin geleneksel olarak çıkarılma ve işlenme aşamaları, literatürde ve internette yaygın olarak bulunabilen kaynaklarda mevcuttur. Tesislerdeki akış şeması ve kullanılan makineler gözden geçirilmelidir. Yaygın olarak kullanılan terimler; Maden çıkarma, patlatma, sıyırma veya kazıma, kantarla tartma, yayma, serme veya yığma, toplama, tıraşlama, taşıyıcı bant ile nakletme, borulama, titreştirme, dozajlama, sulama, kırma, eleme, ayrıştırma, seyreltme, zenginleştirme, homojenize etme, harmanlama, brülör besleme, ısıtma, soğutma, fırınlama veya pişirme, havalandırma, depolama, stoklama, numune alma, şişirme, vakumlama, tamburla çevirme, sulama, sıkıştırma, susuzlaştırma, kıvamlaştırma, çökeltme, topaklama, yumaklama, ufalama, peletleme, atık bertaraf etme, arıtma, geri kazanım sağlama vs. Kullanılan iş makineleri: Loder, ekskavatör, buldozer, taşıyıcı bant(konveyör), farklı ebatlarda kırıcılar, çeşitli elekler, serici, toplayıcı, bunkerler, silolar, tanklar, separatörler, homojenizatörler, değirmenler, siklonlar, helezonlar, vakum pompaları, santrifüjler, filtreler, tamburlar, tüneller, fırınlar, ızgaralar, soğutucular, fanlar ve havalandırma/iklimlendirme tertibatı vs. 
Bu terimleri uydurmak veya o anda kafadan atmak, ev sahibi maden işletmecisini de, yabancı konukları da zor duruma düşürebileceği gibi, tercümanı da komik ve mahcup bir duruma düşürebilecektir. 
Uzmanlar kendi aralarında konuşurken bazen birim söylemeyi unuturlar ve bu birimleri çevirmen dâhil herkesin bileceğini varsayarlar. Örneğin; "Bu makine tasarım olarak 1.600’de çalışır ama biz 120 yük beslemesiyle 1.200’de çalıştırıyoruz. Basıncı da 4’e ayarlıyoruz, bunu aşarsa, zaten 6’da çek-valfler açılıyor.” Burada makinenin çalıştığı güç birimi (KW), beslenen malzemenin ağırlığı veya tonajı (kg/ton), basınç birimi (Bar veya Atmosfer, hatta su duvarı) gibi kavramlar söylenmemiş olabilir. Tercüman eğer bunları bilmiyorsa, kesinlikle sormalı ve hemen öğrenmelidir. 
TEHLİKELİ MAKİNELER ve ORTAMLAR
Madende kullanılan iş ve işleme makineleri, birçok tehlikeyi barındırmaktadır. Örneğin 1.000 derecede madeni eriten veya pişiren fırınların yanından geçerken bile piştiğinizi hissedersiniz. Bu 60-70 derece ortam sıcaklığında bir de teknik tercüme yapmak, oldukça zorlayıcıdır. Mühendisler, gerek bu kötü ortamlara sürekli maruz kaldıklarından alışkın olduklarından, gerekse mesleki tutkularından dolayı bazen ortam şartlarını yok sayarlar ve herkesten aynı duyarsızlığı veya dayanıklılığı beklerler. Bazen de konuklara işlerinin aslında ne kadar zor olduğunu ispatlamak istercesine, tabiri caizse, sırf gıcıklığına konukları bu kötü ortamlara uzun uzadıya mâruz bırakırlar. Böyle elverişsiz ortamlarda tercümenin doğru, yerinde, kısa ve öz olması, dinleyiciler açısından da önemlidir, zira onlar da aynı kötü ortamda bulunmakta ve uzayan her saniyede acı çekmektedirler. Eğer o sıcakta çeviri yapmak kesinlikle mümkün değilse, ekip daha serin bir köşeye doğru çekilmeli, çeviri burada yapılmalıdır.  
Bazı makineler, lazer, ışın, ışık, manyetik dalgalar, tehlikeli kimyasallar ve sıvılar kullanırlar. Bunların etrafında dolaşırken de aşırı dikkatli olmak gerekir. Eller kesinlikle makineye doğru uzatılmamalı, ışınlara maruz kalınmamalıdır. Kalp pili veya protez varsa, bu durum ev sahibine bildirilmelidir. Manyetik alan, kalp ritmini bozabilmekte, elektro mıknatıslar protezleri birden kendine çekebilmektedir. Su gibi görünen sıvılarla kesinlikle temas edilmemelidir. Bunlar su olmayabileceği gibi, asit veya başka bir çözelti olabilir, aşırı sıcak veya soğuk olabilir. Bunların sıçramasıyla oluşabilecek yanma ve yaralanma riski büyüktür. Yine platform gibi zor bölgelerde yürürken maceraya atılmamalı, korkuluk yoksa veya yüksekten düşme riski varsa, yardım istenmeli veya o bölgeye girilmemelidir. Tercüman, herkesin atladığı yerden atlamak veya herkesin girdiği yere girmek zorunda değildir. Tehlikeli ortamlarda, çeviriyi yapacak kadar, yani sesleri duyabilecek ve kendi sesini duyurabilecek şekilde güvenli bir mesafeyi her zaman korumalıdır. 
Tercüman bastığı yere dikkat etmelidir. Su birikintisi gibi yerlere basmamalıdır. Bu birikinti, tıkanmış bir su gideri veya delik, hatta bir kuyu bile olabilir. Ayrıca, yakıcı veya eritici özelliğe sahip, akmış bir kimyasal madde de olabilir.  
Özetlemek gerekirse; maden ortamı, çevirmenin görev yapabileceği en zorlayıcı ortamlardan biridir. Gürültülü bir ortam, koruyucu kıyafet ve ekipmanın konuşmayı, duymayı, görmeyi sınırlandırması, ortamın farklı tehlikeler barındırması ve her saniye yaralanma riskinin bulunması, herkesçe malum teknik terminoloji, uzmanların veya konukların dağılması ile oluşan iletişim kopukluğu, iklim şartlarının bünye üzerindeki olumsuz etkileri, tehlikeli makine ve ekipman etrafında olmak, uzun çalışma saatleri ve aşırı yürüme mesafeleri, platform ve geçit gibi zor yerlerde dengede durma, açık maden sahalarında tırmanma gereksinimi, zeminin elverişsizliği yüzünden düşme-kayma riski ve daha nice görünmez tehlike, madende çeviri yapma işini oldukça zor bir görev haline getiren unsurlar arasında sayılabilir.
Unutulmamalıdır ki; belli bir ücret karşılığında yapılan hiçbir iş, sağlığınızdan ve güvenliğinizden değerli değildir. Her tercüman, iş bitiminde sağ salim evine ve ailesine kavuşabilmelidir. Sağlığını korumak için ne gerekiyorsa bizzat kendisi yapmalı, riskli ortamlarda çalışmaya zorlandığı zaman gerekirse bu talepleri reddetmelidir. İş veya müşteri kaybı, yaralanmalı veya ölümlü kazalardan önemli değildir.
Önce iş güvenliği…
Çeviriyle kalın.
Aktan AYDOĞMUŞ
İngilizce ve Almanca Ardıl ve Simültane Çevirmen
Siyaset Bilimci




 

Yorumlar (0)

Yorum bırakın

Güvenlik Kodu: 26278

Bu sayfayı paylaş