Haberler

Deneme çevirilerinde dikkat edilmesi gereken hususlar


Deneme çevirilerinde dikkat edilmesi gereken hususlar

Bir çeviri bürosu ile ilk olarak bağlantı kurduğumuzda genellikle çeviri stilimizi incelemek için öncelikle çeşitli konularda bir deneme çevirisi yapmamız istenir. Bu performansımıza göre de ileride bizimle çalışıp çalışmamaya ve hangi fiyat üzerinden çalışacaklarına karar verebilirler.

Öncelikle metinde ifade edilenleri doğruanlayıp, doğru bir gramerle çevirmemiz gerektiğini zaten söylemeye gerek yok. Ama deneme çevirisi kontrol edilirken size puan kazandıracak bazı başka küçük ayrıntılar söz konusudur. Şimdi bunlara bir bakalım:


1. Öncelikle çalıştığınız belgenin dilini hedef dile ayarlayın (Word için: Gözden geçir > Dil ayarla). Hedef dil Türkçe ise zaten genellikle otomatik olarak ayarlanır; ama yabancı bir dile çeviri yapıyorsanız yazdığınız her sözcüğün altı kırmızı çizilir ve bazen örneğin "once” yazdığınızda bilgisayar bunu "önce” diye otomatik olarak düzeltebilir.

Bütün en ileri örneklerinden birini bir Latince sınavında yaşamıştık: Çevrilmesi gereken metnin birçok yerinde "çıkıp gitti” anlamına gelen abivit sözcüğü geçiyordu ve belgenin hedef dili Türkçe kaldığı için Word otomatik düzeltme ile bu sözcüğü belge boyunca "ağabeyvit” olarak kendince düzeltmiş, tüm sınav kağıtları da bu şekilde basılmıştı.

2. Çeviriniz tamamlandıktan sonra metnin yazım kontrolünü yapın (Word için: Gözden geçir > Yazım ve dil bilgisi). Hatalı olarak belirtilen sözcükler için Word’e güvenmeyin, çeşitli sürümlerde birçok sözcüğün yazılışı hatalı girilmiş. Örneğin "rastgele” sözcüğü benim sürümümde hala hatalı görünüyor ve "rasgele” olarak düzeltilmesi öneriliyor. Bu yüzden tereddüde düşerseniz TDK sitesinden son yazılış biçimine bakmak çözüm olabilir.

3. Çeviri tamamlandıktan sonra bul > değiştir seçeneğini kullanarak çift boşlukları temizleyin. Uzun boşluklar vermeniz gerektiğinde (örneğin bir liste yaparken) bu boşlukları spacebar ile geçmeyin, bunun yerine üst cetvelden sekme işaretleyerek sekme tuşuyla atlatın. Listeler konusunda en pratik çözümlerden biri de tablo içine yazıp sonrasında tablo kenarlıklarının silinmesidir.

4. Boşluk kuralları belki de en sık yapılan hatalardandır. Anahtar kural, sözcük/harf ile noktalama işareti arasındaki boşluk bırakmayıp, noktalama işaretinden sonra boşluk bırakılmasıdır. Örnek vermek gerekirse:

Yanlış Doğru

kedi ,köpek kedi, köpek

( kedi ) (kedi)

kedi ;köpekler kedi; köpekler

kedi :tekir kedi: tekir

kedi- köpek kedi-köpek

% 75 %75

75% %75

5. Şirket unvanları çok özel durumlar haricinde çevrilmez (ör. Microsoft Corporation). Kurum adları ise çevrilir. Bunların ilk geçtiği yerlerde orijinal ad ile birlikte Türkçe karşılığın parantez içinde birlikte verilmesi tercih edilebilir ((FDA: Food and Drug Administration/ABD Gıda ve İlaç Dairesi).

6. Adreslerde yalnızca Türkçe karşılığı varsa şehir isimleri ve ülke isimleri çevrilir. Sokak ve cadde isimleri o ülkenin postacılarına yönelik olduğundan çevrilmez. 

7. İmzalar köşeli parantez içinde belirtilir. Bizde bir standardı yoksa da, yurt dışına yaptığınız çevirilerde imzalardaki isimleri de belirtmeniz beklenir. İsim okunmuyorsa [Signature: illegible] biçiminde belirtilir. 

8. Bunun dışında, tıp ve hukuk gibi konularda terminoloji büyük önem taşır. Neyse ki günümüzde internette bu konuda pek çok kaynak olduğundan eskisi gibi beş kilo ağırlığında sözlüklerle savaşmak zorunda değiliz. Hukuk çevirilerinde ayrıca sözdizimi kilit önemdedir. Avrupa Birliği Yönetmeliklerinin açılış cümleleri bazen bir buçuk sayfa uzunluğunda olabilir. Üç bin karakter boyunca nokta koymadan giden bir cümlede anlamı kaçırmamanız için hayati önemde olan köşe taşları öncelikle ilgi zamirleri (relative pronouns) ve bağlaçlardır. Bu türden uzun cümlelerde yapılan en büyük hatalardan biri cümleyi parçalar halinde çevirmektir ve hemen her zaman anlamın yitirilmesine yol açar. Cümlenin baştan sonra tüm anlamını korumak bazen çevirmenin ustalığının da bir ölçütüdür.

9. Bilgimize ne kadar güvensek de, doğruluk kontrolü zorunludur. Örneğin Dan Brown’ın Inferno/Cehennem adlı romanının çevirisinde Dünya Sağlık Örgütü’nün bulunduğu Cenevre kentinin adı romanın ortasına kadar doğru yazılmışken, romanın ikinci yarısında aniden Cenova olarak değişmişti. Kitap büyük olasılıkla iki çevirmene bölünmüş ve ikinci çevirmen İngilizce Geneva kentinin Türkçe karşılığını kontrol etmeye gerek duymamıştı. Üstelik Dünya Sağlık Örgütü’nün bulunduğu yerin İtalya değil, İsviçre olduğu da hem çevirmenin, hem de editörün gözünden kaçmıştı. Bu da yetmezmiş gibi, romandan uyarlanan filmin Türkçe dublajında da Dünya Sağlık Örgütü Cenova’ya "taşınmıştı”. 

10. Çevirdiğiniz kitapta bilmediğiniz dillerden ifadeler olabilir. Bazen de bir romanı çevirisinden çevirmeniz gerekir ve orijinal dilden yapılan ilk çeviride hatalar olabilir. Bunları dipnotlarda belirtirken çevirisinin doğruluğundan emin olun. 

Örneğin Henryk Sienkiewicz’in Lehçe kaleme aldığı ünlü Quo Vadis romanının Pulitzer ödüllü İngilizce çevirisinde Yunanca hataları vardır. Bunun bir benzeri de bizde Umberto Eco’nun Baudolino romanının Türkçe çevirisinde görülebilir: Romanın pek çok yerinde geçen Latince cümlelerin dipnotlardaki çevirileri doğruluktan uzaktır ve gerçek anlamdan uzaklaşıldığında romandaki göndermeler anlamını yitirmiştir. Çevirmenin bu dili bilmesini beklemesek de, "okuyucu nasılsa anlamaz” diye düşünerek hatalı çevirilerin yayınlanması kabul edilemez. Çevirmenin çevirisinin doğruluğu konusunda hem çevirdiği esere ve yazarına, hem de okuyucusuna karşı sorumluluğu vardır. Bu türden anlaşılamayan ifadeler çevirmen ortamlarında paylaşılarak doğrusu bulunabilir. 


Bu sayfayı paylaş